Gebruikershulpmiddelen

Site-hulpmiddelen


start

OVERHEIDSDATA ALS OPEN DATA

Beleidsadvies over de afwegingen voor het openbaren van overheidsdata

De rijksoverheid en andere overheden bezitten voor hun publieke taak een grote hoeveelheid data. Een deel daarvan is beschikbaar als open data, bijvoorbeeld via het dataportaal van de Nederlandse overheid. Het beschikbaar stellen van data cf. open standaarden leidt tot diverse afwegingen voor een publieke organisatie. Er doen zich spanningen voor wanneer bijvoorbeeld waarden als transparantie haaks staan op privacy-overwegingen. Bestuurders moeten beslissingen maken wat en hoe bepaalde data openbaar wordt gemaakt. Deze wiki richt zich daarom op de vraag: welke thema’s zijn leidend in de overweging om overheidsdata aan te bieden als open data?

In deze wiki komen een aantal onderwerpen aan bod. Eerst worden definities van open data benoemd. Vervolgens worden in een juridisch kader vier relevante wetten en hun samenhang uiteen gezet. Diverse publieke organisaties hebben beslisbomen ontwikkeld als handvat voor beleidsmakers voor het al dan niet openbaren van hun data. De hoofdmoot van deze wiki bestaat uit een beschrijving van de kernthema’s die uit de beslisbomen naar voren komen. Hier komen juridische en beleidsaspecten samen, waarbij reflecties van experts voor extra verdieping zorgen. De expertinterviews zijn ook integraal te lezen.

Definitie van open data

Open data heeft betrekking op de onderste laag in de driedeling 'data', 'informatie' en 'kennis'. Het betreft de ruwe gegevens die nader verwerkt of geïnterpreteerd kunnen worden tot informatie en kennis. Veel definities van open data zijn te herleiden tot 3 kenmerken1) :

  • Technisch open: de data is zonder beperkingen te gebruiken en in een format dat door de computer is te lezen;
  • Juridisch open: de data mag door iedereen worden gebruikt en heeft toestemming van de eigenaar van de data;
  • Economisch open: de data is gratis of tegen kostprijs te gebruiken.

In de praktijk zijn deze kenmerken echter niet altijd strikt toepasbaar.

Juridisch kader open data

Het publiceren van overheidsdata is zowel gebonden aan als gewaarborgd door wetgeving. De centrale kaders worden gevormd door:

  • Wet openbaarheid van bestuur (Wob)
    Deze wet uit 1991 garandeert eenieder de mogelijkheid om informatie over een bestuurlijke aangelegenheid bij een bestuursorgaan (bijvoorbeeld een ministerie, provincie of gemeente) op te vragen. Burgers of journalisten kunnen informatie opvragen ongeacht de vorm waarin de overheid hierover beschikt; dit kan dus ook om digitale informatie gaan.
  • Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who)
    Deze wet uit 2015 is een implementatie van een Europese richtlijn. Deze wet ziet net als de Wob toe op de openbaarheid van overheidsinformatie, maar kent een fundamenteel ander doel: niet de democratie of de controle op de macht staat centraal, maar de (commerciële) exploitatie van overheidsinformatie door private ondernemingen.

Binnen deze wetten wordt weer gerefereerd aan onder meer de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp), die wordt vervangen door de Algemene Verordening Gegevensbescherming.

Afhankelijk van de informatievraag zijn beide wetten (Wob en Who) van toepassing. Voor Open Data is met name de Who relevant: deze schrijft voor dat gegevens (indien mogelijk) in herbruikbare vorm aangeboden moeten worden, ongeacht het doel waar deze voor zullen worden gebruikt.

Beide wetten regelen het recht op verzoek tot openbaarmaking / hergebruik; hiervoor dient de aanvrager nog steeds te weten wat voor informatie hij of zij op wil vragen. Het initiatiefwetsvoorstel Wet Open Overheid zou de overheid verplichten om ook actief een overzicht aan te bieden van alle beschikbare documenten en datasets.

  • Wet open overheid
    Dit wetsvoorstel, op initiatief van Groenlinks en D66, pleit voor een verdergaande openbaarheid van overheidsinformatie dan tot nog toe geregeld is. Deze wet is nog in behandeling.

Kernthema's in beslisbomen

Verschillende publieke organisaties hebben beslisbomen ontwikkeld voor het openbaren van hun data. Deze beslisbomen geven een weergave van het besluitvormingsproces rondom het openbaren van data. Voor de centrale vraag zijn deze beslisbomen verzameld en geanalyseerd. De analyse levert de onderstaande terugkerende thema's die relevant zijn voor de afwegingen omtrent het publiceren van overheidsdata en de juridische inbedding daarvan.

  • Privacy
    Overheidsdata kan gevoelige informatie bevatten, zoals persoons- of bedrijfsgegevens. De publicatie van deze data is daarom gebonden aan verschillende (internationale) verdragen.
  • Zorgplicht
    De overheid verheid een zorgplicht om de gebruikers van overheidsdata te informeren en te waarschuwen over de kwaliteit van de data.
  • Hergebruik van data
    Voor gebruiken van open data hoef je niet altijd te wachten op publiceren ervan. Een ieder kan een beroep doen op het 'recht tot verzoek' om overheidsdata op te vragen.
  • Schade
    Om te voorkomen dat de publicatie van overheidsdata tot schade leidt, kent de Wob een aantal uitzonderingsgronden die beschrijven in welke omstandigheden data niet openbaart mag worden.
  • Intellectueel eigendom: eigenaarschap vs. zeggenschap
    Het publiceren van overheidsdata is dient te voldaan aan eventuele voorwaarden die worden beschreven in licenties en gebruiksvoorwaarden.
  • Business case: maatschappelijk kosten vs. baten
    Het beschikbaar stellen van overheidsdata dient een afweging te maken tussen de verwachte opbrengsten en de inherente kosten van publiceren.

Expertinterviews

Om de juridische en beleidsdocumenten van verdieping te voorzien, zijn drie interviews afgenomen met experts op het snijvlak van beleid en open data. Waar relevant zijn citaten uit de interviews gebruikt in de beschrijving van de kernthema's. Een volledig overzicht van de gesprekken is hieronder te vinden.

  • Interview A
    Datamanager Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP)
  • Interview B
    Hugo van Haastert, beleidsmedewerker CIO-office Ministerie van Financiën
  • Interview C
    Marieke Schenk, projectleider Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Auteurs

Deze wiki is opgesteld in het kader van de Master of Public Information Management door een groep van Jonge Informatieprofessionals:


start.txt · Laatst gewijzigd: 2017/04/02 23:25 door richard