Gebruikershulpmiddelen

Site-hulpmiddelen


intellectueel_eigendom

Intellectueel Eigendom

Open data zijn gegevens waarvan iedereen vrij gebruik kan en mag maken. De voorwaarden waaronder deze informatie beschikbaar is wordt beschreven in licenties en gebruiksvoorwaarden. Bij open data wordt er naar gestreefd om de beperkingen in hergebruik tot een minimum te beperken. Alvorens je kunt besluiten data als Open Data beschikbaar te stellen dien je een check te doen op aansprakelijkheid en strijdigheid met rechtsregels. Daarbij komen diverse beslisbomen van pas waarin dit thema is opgenomen zoals hieronder weergeven stappen rondom de rechten van derden van de beslisbomen van de gemeente Rotterdam en het RIVM:

Beslisboom Rotterdam Beslisboom RIVM

Voor het beantwoorden van deze vraag zijn de hierboven genoemde beslisbomen niet afdoende. Waar Rotterdam de mogelijkheid biedt om contact op te nemen met een specialist van de gemeente, werken andere organisaties de beslisboom verder uit via een separate beslisboom. De hieronder weergeven beslisboom van data.overheid.nl is bijvoorbeeld een handige, meer gedetailleerde, toets voor overheidsinstanties om na te gaan bij wie de rechten over de bestuurlijke informatie rusten 1)

Wanneer je niet over de (rechten op de) data beschikt geef je data in hergebruik dat niet van jou is en maak je inbreuk op de rechten van derden. Dat zijn exclusieve rechten, waar rechthebbenden, met uitsluiting van anderen, over werk, c.q. de databank beschikken en deze exploiteren. Met een inbreuk op deze intellectuele eigendomsrechten kan dat mogelijk tot aansprakelijkheid leiden. In het geval het mis gaat en de overheid data heeft vrijgegeven voor hergebruik zal de eventuele materiële (toegewezen) schadevergoedingsplicht over het algemeen laag zijn. Zeker als de overheid, na constatering van de inbreuk, direct maatregelen heeft genomen om de gevolgen van de inbreuk zo veel mogelijk te beperken. Dan zal een rechter over het algemeen geen grote schadevergoeding toewijzen. Dit is natuurlijk anders als de overheid geen gevolg geeft aan de oproep tot staken van het beschikbaar stellen voor hergebruik, bijvoorbeeld omdat ze meent dat geen rechten van derden in het geding zijn.

Mochten er derden aan te pas komen bij het aanmaken van de data dan kan je als overheid vastleggen hoe om te gaan met de data. Men kan (standaard) inkoopvoorwaarden hanteren die bepalen dat alle mogelijke rechten die ontstaan in het kader van de inkoop eigendom worden van de inkopende overheid. Ook in het bijzonder bij de inkoop van IT, waar veel data-vraagstukken bij komen kijken. Zowel op rijksniveau als lokaal niveau zijn hier instrumenten voor.

Juridisch Kader

Data, of de rechten erop, zijn over het algemeen van iemand (een overheidsorganisatie of een niet overheidsorganisatie zoals een bedrijf). Dat is dan vastgelegd/te herleiden in de vorm van auteurs- en databankrechten, geregeld in de Auteurswet, respectievelijk de Databankenwet.

Auteurswet

Artikel 1 van de Auteurswet definieert auteursrecht als:

het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.2)))

Deze wet beschermt de werken van makers en vereist enige mate van oorspronkelijkheid. Het beoordelen van die oorspronkelijkheid volgt uit een uitspraak van de Hoge Raad in de zaak Van Dale/Romme( HR04-01-1991,NJ 1991,608). Daarin werd door de Hoge Raad uitgesproken dat oorspronkelijkheid zoals in deze wet wordt aangegeven wil zeggen dathetwerkeeneigenkarakter moet hebben waaruit het persoonlijk karakter van de maker blijkt. De rechten ontstaan van rechtswege bij de creatie en eindigt 70 jaar na de dood van de maker (of, bij rechtspersonen, 70 jaar na eerste publicatie). Dit geldt nog steeds als uitgangspunt.

Databankenwet

Databanken worden niet beschermd door het auteursrecht, omdat originaliteit en creativiteit geen rol spelen bij het verzamelen van de gegevens 3) . Denk bijvoorbeeld aan een databank met financiële gegevens. Ook in deze data kan veel tijd en geld zijn gestoken, waar de wet bescherming biedt voor de makers volgens de Europese richtlijn uit 1996 (Richtlijn 96/9/EG) geborgd in artikel 1a van de Databankenwet die een databank definieert als:

het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.4)

Het databankenrecht ontstaat van rechtswege. Een vereiste voor de bescherming is dat er een 'substantiële investering' gemoeid is met de samenstelling en/of het onderhoud van de verzameling. Deze periode geldt vanaf het moment van productie dan wel de terbeschikkingstelling aan het publiek voor de duur van vijftien jaren. Maar belangrijke wijzigingen van de inhoud van de databank (in kwalitatieve of kwantitatieve zin) doen een nieuwe beschermingstermijn aanvangen, zodra er sprake is van een nieuwe substantiële investering. Op die wijze kan de periode van bescherming vrijwel oneindig verlengd worden.

Bijzondere regels omtrent overheidsinformatie

Er zijn uitzonderingen op de hierboven genoemde wetten wanneer het intellectuele eigendomsrechten op overheidsinformatie betreft (zijnde specifieke informatie van bestuurlijke aard en bij de overheid berustend). Enkele bijzondere regels waar het intellectuele eigendomsrechten op overheidsinformatie aangaat (het gaat hier steeds om informatie van bestuurlijke aard en bij de overheid berustend). 5)

  • Informatie waarop geen rechten (meer) rusten. Dit kan zijn omdat niet voldaan is aan de wettelijke vereisten: bijvoorbeeld een database waarin niet substantieel geïnvesteerd is of een werk waarvan de auteur meer dan 70 jaar geleden is overleden. Daarnaast is er informatie waarop de rechten op grond van de wet niet uitgeoefend mogen worden. Daarbij gaat het dan om zogenaamde basisinformatie van de democratische rechtsstaat, zoals verzamelingen van wetten, besluiten en verordeningen alsmede rechterlijke uitspraken en administratieve beslissingen uitgevaardigd door de openbare macht ( artikel 11 Aw en artikel 8 lid 1 Dw).
  • De categorie informatie waarvan de overheid exclusief de rechten heeft. Daarvoor geldt de hoofdregel dat als de overheid deze informatie eenmaal openbaar heeft gemaakt, het verdere openbaar maken of verveelvoudigen geen schending van de rechten (van de overheid) oplevert. Dit is slechts anders indien de overheid zich de rechten uitdrukkelijk heeft voorbehouden (Op grond van artikel 15b Aw en artikel 8 lid 2 Dw).
  • Ten slotte is er de categorie informatie waar rechten van derden (niet zijnde een overheidsorgaan) op rusten. Daarvoor geldt dat de hergebruikregeling geen afbreuk doet aan deze rechten van derden (Op grond van artikel 15b Aw en artikel 2 lid 1 Dw). Hergebruik is alleen toegestaan als de rechthebbenden daar toestemming voor verleend hebben.

Kortom, het vraagstuk van rechten van derden speelt goed beschouwd alleen bij bestuurlijke informatie die bij de overheid berust en waarop derden rechten kunnen laten gelden. Daarmee valt een groot gedeelte van de data buiten het risicogebied. Niettemin, er resteert dus een categorie overheidsinformatie, ook al berust de informatie bij de overheid, die deze overheid niet mag (laten) verveelvoudigen, waaronder begrepen het vrijgeven voor hergebruik, omdat dit rechten zijn die voorbehouden zijn aan de rechthebbenden. Deze informatie mag dus niet in hergebruik gegeven worden.

Mogelijk interessante invalshoek wanneer men niet de data mag publiceren kwam naar voren uit interview A met de Datamanager:

Als data in het algemeen meer centraal staat, kan ook de uitwisseling daarvan - los van open data - makkelijker plaatsvinden. Bijvoorbeeld het opendata-portaal is nu al aan het verschuiven richting een dataportaal. Er wordt namelijk aan organisaties gevraagd om alle datasets te registeren die zij gebruiken, ook als die niet openbaar kunnen worden gemaakt. Het is namelijk transparant om wel aan te geven wat je hebt, en mogelijk kunnen andere overheidsorganisaties er wel gebruik van maken (maar weten ze nu niet precies wat er allemaal verwerkt wordt).


intellectueel_eigendom.txt · Laatst gewijzigd: 2017/04/03 14:14 door 194.151.219.216