Gebruikershulpmiddelen

Site-hulpmiddelen


interview_a

Interview A

Naam: [op aanvraag]
Organisatie: [op aanvraag]
Rol: Datamanager
Datum: 23 maart 2017

Het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP) beheert de website data.overheid.nl. Dit is hét centrale 'telefoonboek' als het gaat om open-data-bronnen van de Nederlandse overheid. Op deze site is een centraal register te vinden dat doorverwijst naar andere bronnen, maar er worden ook bronnen via dit platform beschikbaar gesteld. Daarnaast begeleidt het overheidsorganisaties bij het openstellen van beschikbare data. Kortom, het is dé plek om meer te weten te komen over het gebruik van open data in Nederland.

Waarom moeten organisaties aan de Open Data?

De overheid verzamelt allerlei data door middel van belastinggeld. Via open data wordt deze gegevens weer teruggeven aan de belastingbetaler. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de transparantie van de organisaties, en kan de data tevens nuttig zijn voor andere doeleinden.

Voor veel organisaties is het nu echter nog moeilijk om hun data voor hergebruik te publiceren. Wanneer zij meer datagericht zouden gaan werken en daarmee hun datahuishouding beter op orde hebben, dan zou dat slechts een 'vinkje' zijn om deze ook als open data te delen. Organisaties zouden dus eigenlijk eerst deze slag moeten maken, ook in hun eigen belang. Open data hoeft dan ook geen extra geld te kosten.

Weerstand

Veel organisaties zijn nu nog huiverig om hun data te publiceren. Er heerst een cultuur dat 'onze data' - die met veel pijn en moeite is verzameld - niet zomaar met iedereen gedeeld hoeft te worden. Dit speelt helemaal als vooral commerciële partijen er profijt van zouden hebben. Aan de andere kant kun je ook denken 'so what': grote bedrijven kunnen er gebruik van maken, maar ook de MKB'er of hobbyist.

Organisaties hoeven ook niet terughoudend te zijn omdat de data nog niet perfect is: iets delen is beter dan niets, en als je goed beschrijft wat wel en niet met de data kan; dan kan het ook in deze vorm van nut zijn. Bovendien kan je het publiceren van 'slordige' data ook als kans zien: het data-portaal biedt de mogelijkheid voor hergebruikers om feedback te geven; je kunt zo samenwerken aan de verbetering ervan.

Je ziet dat jonge ambtenaren veel meer een open instelling hebben. Vanuit de politiek (bijvoorbeeld wethouders) is er ook altijd veel enthousiasme: zij zien het als kans om als gemeente voorop te lopen op het gebied van transparantie.

Dataverzoeken

Sinds de invoering van de Wet Hergebruik van Overheidsinformatie (WHO) hebben burgers het recht om informatie in herbruikbare vorm op te vragen. KOOP ondersteunt aanvragers bij het vinden van specifieke datasets. Van de verzoeken is 70% al beschikbaar maar kon de aanvrager deze niet vinden. Als dat niet het geval is, wordt de data-eigenaar verzocht om de data te ontsluiten. Toch kunnen er alsnog valide redenen worden gegeven om de data niet te ontsluiten; of het kan ook zijn dat deze simpelweg niet bestaat.

Aan de hand van de dataverzoeken kan ook een beeld gevormd worden over de interesse-gebieden van de hergebruikers. Op het moment is er bijvoorbeeld veel belangstelling rondom de verkiezingsuitslagen van 15 maart. Het duurt echter zo'n twee weken voordat de Kiesraad de ruwe en onbewerkte data van alle gemeenten beschikbaar kan stellen. Verder bieden ook gebruikersbijeenkomsten de mogelijkheid om hergebruikers tegen te komen. Als overheid zul je echter nooit precies weten waar het voor hergebruikt wordt, dit hoeft men namelijk niet aan te geven.

De Who legt een inspanningsverplichting op: daar waar mogelijk moet data 'open' ter beschikking worden gesteld. Het is voor een organisatie positief om hieraan mee te doen, maar zij kan hier niet toe worden verplicht. Je ziet dat de hoeveelheid en de kwaliteit van de data daarom sterk van verschillen tussen verschillende organisaties.

Wanneer kan data niet worden geopenbaard?

De Wob kent tien uitzonderingsgronden die ook voor open data van toepassing zijn. Een interessante daarvan is dat gegevens niet herleidbaar mogen zijn tot personen. Dat hoeft echter niet te betekenen dat gegevens over personen helemaal niet gepubliceerd mag worden. Open data biedt (anders dan bij het openbare van fysieke documenten) de mogelijkheid om gegevens op een hoger aggregatieniveau te ontsluiten. De data is dan niet direct herleidbaar tot individuen.

Daar moet wel bij worden opgemerkt dat bijvoorbeeld aggregatie op postcode-niveau bij gemeenten met postcodegebieden met slechts een paar huishoudens, dit nog wel herleidbaar zou zijn tot personen (en het daarmee een persoonsgegeven is). Daarnaast wordt het met Big Data-technologieën steeds makkelijker om gegevens uit verschillende datasets te combineren; die in de context van één set niet een persoonsgegeven vormen, maar in de combinatie met andere data wel. In dat geval mogen deze gegevens niet geopenbaard worden.

De kosten en baten van open data

Ambtenaren beginnen vaak over de kosten/baten wanneer er met hen gesproken wordt over het aanbieden van open data. De waarde van open data laat zich echter moeilijk in geld uitdrukken: transparantie is een waarde an sich, maar het is ook niet onmogelijk om precies te weten wie waarvoor data hergebruikt; laat staan om dit hergebruik in geld uit te drukken. Idealiter zou een organisatie ook haar datahuishouding op orde hebben, zodat de kosten om deze te openbaren verwaarloosbaar zijn.

Open Data kan echter ook geld opleveren voor een organisatie. Door pro-actief gegevens aan te bieden, kun je het aantal Wob-verzoeken doen afnemen. Dit scheelt tijd en geld. Bijvoorbeeld de SPEND-data (waar per departement wordt bijgehouden hoeveel geld er voor welk doeleind aan welke leverancier wordt besteed), is een dataset die anders zeker ook opgevraagd zou worden. Daarnaast kan de gegevenskwaliteit worden verbeterd door data beschikbaar te stellen en de burger om feedback te vragen. Hiermee kan bijvoorbeeld het aantal foute beslissingen (en daarmee bijv. bezwaarschriften) worden verminderd.

Focus op kwaliteit niet op kwantiteit

Toch vraagt open data vooralsnog enige inspanning, vooral gemeenten lagen daarmee achter. Om hen te helpen met het ontsluiten van de de meest 'waardevolle' datasets, is er een lijst opgesteld van zogenaamde "high value datasets". Dit geeft gemeenten richting om prioriteit aan te brengen in alle mogelijke sets die zij ter beschikking kunnen stellen.

De ambitie moet niet zijn om getalsmatig zoveel mogelijk datsets ter beschikking te tellen. Je kunt data namelijk altijd weer opknippen en herpubliceren in een andere vorm. Benchmarking gaat daarom ook maar beperkt op als men alleen naar kwaniteit kijkt. In Europese ranglijsten staan soms dan ook landen hoog die niet direct in verband worden gebracht met transparantie. Het is veel belangrijker dat de hergebruiker ook echt wat mee kan.

Om de datakwaliteit te verbeteren worden op data.overheid.nl bijvoorbeeld ook kwaliteitssterren toegekend aan de dataset: deze laten zien hoe 'herbruikbaar' deze is. 'Linked data' krijgt vijf sterren. Dit is echter lastig te realiseren, want als organisaties hun data willen linken, dan moeten zij het onderling eens zijn over de gehanteerde definities en de wijze waarop de data gestructureerd wordt. Je ziet echter dat men wel dat probeert: bijvoorbeeld de Drechtsteden en de Gemeente Utrecht ontwikkelen nu samen een standaard voor subsidies.

Toekomst: waar staan we over 5 jaar?

Open data is een trein die aan het rijden is. Bij bestuurders begint het al een beetje te kriebelen: als zij nu niet aan boord springen, hebben zij het gevoel de boot te hebben gemist. De ambitie moet echter zijn om ervoor te zorgen dat de organisaties over 5 jaar hun datahuishouding op orde hebben, dan is het publiceren slechts een kleine stap.

Als data in het algemeen meer centraal staat, kan ook de uitwisseling daarvan - los van open data - makkelijker plaatsvinden. Bijvoorbeeld het opendata-portaal is nu al aan het verschuiven richting een <dataportaal. Er wordt namelijk aan organisaties gevraagd om alle datasets te registeren die zij gebruiken, ook als die niet openbaar kunnen worden gemaakt. Het is namelijk transparant om wel aan te geven wat je hebt, en mogelijk kunnen andere overheidsorganisaties er wel gebruik van maken (maar weten ze nu niet precies wat er allemaal verwerkt wordt).

interview_a.txt · Laatst gewijzigd: 2017/04/02 23:25 door richard