Gebruikershulpmiddelen

Site-hulpmiddelen


zorgplicht

Zorgplicht

De overheid stelt open data beschikbaar met het doel dat deze hergebruikt kan worden. Wanneer er mogelijkerwijs gebreken in de dataset zitten, is dat niet noodzakelijk een reden om de data niet te publiceren. De overheid heeft echter wel een zogenaamde zorgplicht om de gebruikers te informeren en te waarschuwen over de kwaliteit van de data.1).

Dit thema is als volgt opgenomen in de beslisboom van het RIVM:

Aansprakelijkheid voor gebrekkige data

Als een hergebruiker meent dat hem onrecht is aangedaan doordat de overheid hem beweerdelijk onjuiste data heeft verstrekt, kan de overheid aansprakelijk stellen voor gebrekkige open data. Dit kan gaan om data die niet overeenstemt met de werkelijkheid, maar ook over data die incompleet zijn of ontbreken.

Er is weliswaar geen contractuele relatie bij het hergebruik van open data, maar de afnemer de overheid aansprakelijk stellen voor het schenden van de zogenaamde betamelijkheihdsnorm. Deze is geregeld in artikel 162 van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek. Er is sprake van een onrechtmatige daad wanneer:

de burger heeft schade geleden omdat hij, op basis van gerechtvaardigd vertrouwen, afgegaan is of voortgebouwd heeft op gebrekkige informatie die door de overheid is vrijgegeven voor hergebruik, waaruit schade is ontstaan.2)

Om succesvol aanspraak te maken op een onrechtmatige daad, moet er sprake zijn van (alle) de volgende eisen: een onrechtmatige daad, toerekenbaarheid van die onrechtmatige daad aan de dader, schade, causaal verband tussen de onrechtmatige daad en die schade, en het verband het doel van de overtreden norm en het geschade belang (het relativiteitsbeginsel).3)

Gezien deze eisen is de kans dat een bronpartij aansprakelijk wordt gesteld erg klein. Een rapport uit 2013 meldde dat er tot dan toe nog geen Nederlandse rechtspraak gevonden kon worden waarin open data-aanbieders aansprakelijk werden gesteld.4) Dat dit nog niet is voorgekomen, ontslaat de overheid niettemin van haar plicht om zo goed mogelijk zorg te dragen voor het juiste hergebruik van haar data. In de volgende paragraaf volgen daarom een aantal instrumenten waarop zij dit kan doen.

In ons interview werd ook gesteld dat gebrekkige datakwaliteit geen excuus moet zijn om data niet te openbaren:

Organisaties hoeven ook niet terughoudend te zijn omdat de data nog niet perfect is: iets delen is beter dan niets, en als je goed beschrijft wat wel en niet met de data kan; dan kan het ook in deze vorm van nut zijn. Bovendien kan je het publiceren van 'slordige' data ook als kans zien: het data-portaal biedt de mogelijkheid voor hergebruikers om feedback te geven; je kunt zo samenwerken aan de verbetering ervan.

Uit het interview met Marieke Schenk bleek ook dat organisaties vaak ten onrechte bang zijn voor aansprakelijkheid:

Aansprakelijkheid is ook een issue dat speelt op het vlak van datakwaliteit. Vooral als je data aanbiedt op basis waarvan mensen verkeerde beslissingen nemen. Merk je in de praktijk dat organisaties die verantwoordelijkheid voelen?

Die angst is er vaak wel, maar dit blijkt niet terecht. De verwachting is dat in Nederland hier ook niet zo snel een vervolging zal worden gestart. Vaak worden er disclaimers opgenomen bij het openbaar stellen van data. Dan ligt de verantwoordelijk bij de gebruiker en niet zo zeer bij de bronhouder.

Instrumenten

De verstrekker van data kan middels pro- en disclaimers en/of metadata de inhoud van de dataset toelichten, en de afnemer richting geven voor een juiste/verantwoorde wijze van hergebruik. Mochten er echt grote risico's zijn, dan zullen al snel de uitzonderingsgronden van artikel 10 van de Wet openbaarheid van bestuur gelden; de data hoeft dan niet openbaar gemaakt te worden.5)

Metadata

Metadata is informatie over de dataset zelf. Deze kan inzicht bieden in het doel waarmee de data verzameld is, de methode waarop, de actualiteit ervan, de kwaliteit van de gegevens, de gehanteerde definities, et cetera. Door dit zo volledig mogelijk te beschrijven, kan de hergebruiker inzicht krijgen in de context van de data. De hergebruiker kan dan kennis nemen van eventuele gebreken of deze beter zelf constateren. Op die manier wordt het risico op verkeerd gebruik verkleind.6)

Disclaimers en proclaimers

Middels een disclaimer kan een organisatie aansprakelijkheid afwijzen, met een proclaimer kan het hergebruikers informeren over wat zij wél van de data mogen verwachten. Het gebruik van proclaimers komt in toenemende mate voor. Het past immers goed bij het open data-gedachtengoed om afnemers van data zo goed mogelijk te informeren over wat zij met de data kunnen doen.

Disclaimers kunnen een organisatie bovendien niet altijd vrijpleiten van hun verantwoordelijkheid. Bijvoorbeeld bij basisregistraties, waarbij de overheid de enige bron van informatie is en andere overheidsinstanties een gebruiksverplichting hebben, kan de verstrekkende partij zich waarschijnlijk niet van alle aansprakelijkheid ontdoen.7)

Casus aansprakelijkheid

Het belang van de zorgplicht kan met een wat oudere casus goed worden geïllustreerd. In 1973 stortte een vliegtuig neer in Alaska. De aanbieder van een kaart die de aanvliegroute naar de landingsbaan beschrijft werd aansprakelijk gehouden voor de crash. Deze kaart was echter gebaseerd op onjuiste gegevens die door de Amerikaanse luchtvaartautoriteit waren aangeleverd. De rechter stelde dat:

It is true that the government's procedures are significant components of Jeppesen's charts. It is apparent, however, that Jeppesen's charts are more than a mere republication of the government's procedures. Indeed, Jeppesen's charts are distinct products. As the manufacturer and marketer of those products, Jeppesen assumed the responsibility for insuring that the charts are not unreasonably dangerous in their intended use.8)

De maker van het product had volgens de rechter onzorgvuldig gehandeld: deze had -gezien de grote gevolgen die een defect in een dergelijk product kan hebben- de gegevens beter moeten controleren.

Deze casus laat zien wat voor gevolgen gebreken in data kunnen hebben. In dit geval was data met een bepaald doel beschikbaar gesteld en was de overheid op de hoogte hoe deze gebruikt zou kunnen worden, niettemin was zij uiteindelijk niet aansprakelijk. Bij Open Data zal de wijze waarop deze hergebruikt gaat worden meestal echter onduidelijker dan in deze casus; het is dan ook aannemelijk dat de mate van aansprakelijkheid daarbij ook verder afneemt. Het belang van de zorgplicht neemt echter des te meer toe wanneer anderen diverse conclusies zullen trekken op basis van de data.

3)
Programma Informatie-uitwisseling Milieuhandhaving, “Vage Angsten over de juridische risico’s van het delen van elkaars gegevens”, http://slootsadvies.nl/img/files/Vage_Angsten.pdf, pagina 13-14
4)
Prof. mr. dr. H. D. Ploeger en dr.ir. Bastiaan van Loenen, “De mogelijkheid van een open data beleid voor het Actueel Hoogtebestand Nederland nader onderzocht”, http://www.bk.tudelft.nl/fileadmin/Faculteit/BK/Over_de_faculteit/Afdelingen/OTB/Kenniscentrum_Open_Data/2013_Mogelijkheid_open_data_beleid_AHN._RWS_AHNbeslisboom_TU_Delft_feb.pdf, p.27
5)
J.A. Zevenbergen, “Welke kwaliteit past bij bepaalde risico’s bij gebruik van die data?”, https://www.wur.nl/upload_mm/7/4/5/9999221d-d7f0-4a08-8490-9bfa24fd8915_10_20140626-ncg%20open%20data%20JaapZevenbergen.pdf
6)
Voor meer informatie over metadata, zie: https://data.overheid.nl/toelichting-basislaag-metadata
zorgplicht.txt · Laatst gewijzigd: 2017/04/03 07:49 door 77.172.147.81